Cümlede Anlam Nedir? / 8.Sınıf

Yayınlanma 8. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

Cümlede Anlam (8. Sınıf)

Bir duyguyu, bir düşünceyi anlatan sözcük ya da sözcük gruplarına cümle denir.

Sınavlarda cümle anlamıyla ilgili çok sayıda soru sorulmaktadır. Bu yüzden bu konuyu tam olarak kavramalısınız. Cümle anlamıyla ilgili soruların bir kısmı kavramlarla (nesnel-öznel yargı, tanım, eleştiri...) ilgili, bir kısmı da doğrudan cümlenin anlamına yönelik sorulardan oluşur.

Yargı: Doğruluğu ya da yanlışlığı söz konusu olan; kişi, durum ve nesnelerle ilgili değerlendirmelerdir. Yargı ikiye ayrılır:

a.  Nesnel Yargı: Doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen yargılardır.

"Türkçede yirmi beş harf vardır." cümlesi yanlıştır, ama nesnel bir yargıdır; çünkü yanlış olduğunu kanıtlayabiliriz.

"Türkiye'nin en yüksek dağı Ağrı Dağı'dır." cümlesi de nesneldir, doğruluğu kanıtlanabilir.

"Bu hikâyede öksüz bir çocuğun yaşadıkları anlatılıyor." cümlesi de nesneldir. Hikâyeyi okuyarak doğruluğunu veya yanlışlığını kanıtlayabiliriz.

Aşağıdaki yargılar da nesnel yargılardır:

    "Ozanımız bu şiirinde hayatı merdivene benzetmiştir."

    "Akdeniz'in tuzluluk oranı Karadeniz'e göre yüksektir."

b.  Öznel Yargı: Doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanamayan, kişiden kişiye değişen yargılardır.

"Kuşların en güzeli kanaryadır." Bu cümlede en güzel sözleri öznellik ifade eder; çünkü güzellik kişiden kişiye değişir. Bir başkasına göre en güzel kuş, bülbül ya da güvercin olabilir.

"Okumamak en kötü hastalıktır." Bu cümlede de en kötü sözü öznellik bildirir. Bu görüş, kişiden kişiye değişebilir.

"Ömer Seyfettin, hikâyelerinde etkileyici bir dil kullanmıştır." cümlesinde etkileyici sözcüğü öznellik anlatır.

Aşağıdaki cümleler de öznel yargılardır:

    "Tiyatro bir toplumun en önemli eğitim kurumudur."

    "Zavallı insanlar bu kurak yerlerde yaşıyorlar."

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisi kanıtlanabilirlik bakımından diğerlerinden farklıdır?

A)   Türkçe sondan eklemeli bir dildir.

B)   Halk ozanları, hece ölçüsünü kullanmışlardır.

C)   Son yıllarda kimi yazarlar ilginç konuları ele aldılar.

D)   Bu yazar, hikâyelerinde devrik cümle kullanmamıştır.

Yanıt: C

Değerlendirme (Yorum):Bir eser ya da kişi hakkında belli bir bakış açısıyla olumlu veya olumsuz yönlerini göstererek bir yargıya varmaya değerlendirme denir. Değerlendirmeler genellikle özneldir.

"Romanlarında toplumun aksak yönlerini iğneleyici bir şekilde anlatmış." cümlesinde yazarın anlatımıyla ilgili bir yorum yapılmıştır.

"Yunus Emre, şiirlerinde insan sevgisini yalın bir dille aktarmıştır." cümlesinde Yunus Emre'nin konuyu anlatış biçimi değerlendirilmiştir.

"Hikâyelerindeki kişiler ve olaylar gerçek hayattan uzak." cümlesinde de, sözü edilen hikâyelerin değerlendirilmesi yapılmıştır.

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "değerlendirme" söz konusu değildir?

A)  Yazarın ilk öykü kitabı "Ceviz Oynamaya Geldim Odana"dır.

B)  Gerekli kaynakları olsaydı sınavı kazanırdı.

C)  Şairin insanı etkileyici, akıcı bir anlatımı vardı.

D)  Bugünkü davranışlarını ona pek yakıştıramadım.

(2005-OKS)

Yanıt: A

Koşula Bağlılık:Bir eylemin gerçekleşmesini başka bir durum ya da eylemin olmasına bağlayan cümlelerdir.

"Rüzgâr çıkarsa denize açılmayın." cümlesinde denize açılmanın koşulu rüzgârın çıkmamasıdır.

"Çabuk gelmek üzere gidebilirsin." cümlesinde birinin gidebilmesinin koşulu çabuk gelmesidir.

"Filmi izleyebilirsin, ama daha önce ödevlerini yapacaksın." cümlesinde filmi izleyebilmesinin koşulu ödevlerini yapmasıdır.

"Soru çözdükçe başarınız artacaktır." cümlesinde ise başarının artması, soru çözme koşuluna bağlanmıştır.

Örnek Soru:

"Üzere" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisine koşul anlamı katmıştır?

A)  Yeniden yollara düşmek üzere evden ayrıldı.

B)  Anlaşmada belirtildiği üzere ödemeler zamanında yapıldı.

C)  Yarın getirmek üzere istediğin kitabı alabilirsin.

D)  Ümitler ümitsizliğe dönüşmek üzere iken geldi.

(2006-OKS)

Yanıt: C

Neden-Sonuç İlişkisi:Bir eylemin gerçekleşmesinin veya gerçekleşmemesinin bir nedene bağlandığı cümlelerdir.

"İçine  kapanık biri olduğu  için sorunlarını  kimse  bilmiyor." cümlesinde sorunlarının bilinmemesinin nedeni içine kapanık olmasıdır.

"Çocuklar aşırı sıcaktan parklardaki havuzlara giriyor." cümlesinde çocukların havuzlara girmesinin nedeni havaların aşırı sıcak olmasıdır.

"Onu hiç unutmayacağım çünkü bana çok yardım etti." cümlesinde de unutmamasının nedeni yardım etmesidir.

Uyarı: İçin edatı "-mak/-mek için" biçiminde kullanılırsa neden sonuç ilişkisi değil amaç sonuç ilişkisi kurar.

    Evde kitap okuyamadığı için kütüphaneye gitti. (amaç-sonuç)

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile