8. Sınıf Türkçe Ekfiil (Ekeylem) Konu Anlatımı

Yayınlanma 8. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

Ekfiil (Ekeylem)

Mastar olarak bir anlamı olmayan, isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları cümlede yüklem olarak kullandıran ve çekimlenmiş fiillere gelerek birleşik çekimli fiiller oluşturan “imek” fiiline denir.

Bu fiilin dört basit çekimi bulunur. Basit çekimli durumda sadece isim soylu sözcüklerde bulunur. Üç bildirme (haber), bir dilek kipi bulunan bu fiilin çekimini şu şekilde gösterebiliriz.

a. Bilinen Geçmiş Zaman (idi)

Öznenin önceden içinde bulunduğu bir oluşu bildirir.

 

Öğrenciydim                         (Öğrenci idi – m)

 

Öğrenciydin

 

Öğrenciydi

 

Öğrenciydik

 

Öğrenciydiniz

 

Öğrenciydiler

 

Sadece isme değil zamire, edata, tamlamalara da eklenebilir.

 

“Seni buraya çağıran bendim.” cümlesinde zamire,

 

“Dün biraz rahatsız gibiydi.” cümlesinde edata,

 

“Elinde taşıdığı paket, düğün hediyesiydi.” cümlesinde isim tamlamasına,

 

“Yeni aldığım ev bahçeli bir evdi.” cümlesinde sıfat tamlamasına gelerek onlara zaman anlamı kazandıran “-di” ekleri hep ekfiildir.

 

 

 

b. Öğrenilen Geçmiş Zaman (imiş)

 

Öznenin başkasından duyulan bir oluş içinde bulunduğunu gösterir.

 

Doktormuşum                          (Doktor imiş – im)

 

Doktormuşsun

 

Doktormuş

 

Doktormuşuz

 

Doktormuşsunuz

 

Doktormuşlar

 

Bu da zamire, edata vs. eklenebilir.

 

 

 

c. Şart Kipi (ise)

 

Hastaysam                                 (Hasta ise – m)

 

Hastaysan

 

Hastaysa

 

Hastaysak

 

Hastaysanız

 

Hastaysalar

 

şeklinde çekimlenir ve isim soylu söcüklere şart anlamı yükler.

 

 

 

d. Geniş Zaman

 

Bu zaman çekiminde ekfiil diğer çekimlerinde olduğu kadar belirgin değildir. Diğerleri, eklendiği sözcükten “idi”, “imiş”, “ise” diye ayrılabileceği halde, geniş zamanda ayrılmaz.

 

Ben şair – im

 

Sen şair – sin

 

O şair(dir)

 

Biz şair – iz

 

Siz şair – siniz

 

Onlar şairler(şairdirler)

 

“Sensin beni hasta eden.” cümlesinde zamire,

 

“Sen tam bana göresin.” cümlesinde edata,

 

 

 

“Elmaların en iyisi Amasya elmasıdır.” cümlesinde isim tamlamasına gelmiş ve onları yüklem yapmıştır.

 

 

 

Ekfiilin Olumsuzu

 

Ekfiille çekimlenmiş sözcükler “değil” edatıyla olumsuz yapılır.

 

Öğretmendim

 

Doktormuş

 

Hastaysa

 

Şairim

 

Öğretmen değildim.

 

Doktur değilmiş.

 

Hasta değilse.

 

Şair değilim.

 

örneklerinde ekfiilin olumsuz çekimi görülmektedir. Diğer fiillerin “-ma, -me” ile, ekfiilin “değil” ile olumsuz yapılması, ekfiilin bulunmasını oldukça kolaylaştırır.

 

“Karnım iki gündür açtı.”

 

“Kapıyı ardına kadar açtı.” cümlelerinde altı çizili sözcüklerden hangisinin ekfiil aldığını bulmak için cümleleri olumsuz yaparız.

 

“Karnı iki gündür açmadı.” olmayıp

 

“aç değildi.” olacağına göre birincide ekfiil kullanılmıştır.

 

“Beni aramış doktorum.”

 

“İki yıldır doktorum.” cümlelerinde de benzer ekler görülüyor. Ayrı yöntemle bunu da ayırabiliriz.

 

“Beni aramış doktor değilim.” denmez, ancak “İki yıldır doktor değilim.” olur. Öyleyse ikinci cümledeki, ekeylemdir.

 

Burada “değil” edatının zaman eklerinden önce geldiğini de söyleyelim. Yani “hastaydı” sözü “hastaydı değil” şeklinde olumsuz yapılmaz; “hasta değildi” şeklinde yapılır.

 

 

 

Ekfiilin Soru Şekli

 

Bu fiilin soru şekli de diğer fiillerde olduğu gibi “mi” ile yapılır. “mi” sözü isimle ekfiil arasına girerek kullanılır.

Öğetmendim

Doktormuş

Şairim 

Öğretmen miydim?

Doktor muymuş?

Şair miyim?

 

Ekfiilin geniş zamanında kullanılan ekler çekimlenmiş fiillerden sonra gelmez. Ancak üçüncü tekil şahısta kullanılan “-dir” eki çekimli fiillerden sonra gelerek onlara ihtimal ya da kesinlik anlamı katabilir. Bu görevi üstlendiğinde bu ekin adı bildirme eki olur.