Noktalama İşaretleri Nelerdir

Yayınlanma 8. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

1)NOKTA (.):

 

a)Tamamlanmış cümle sonlarında kullanılır:

 

*Gözlerin gözlerime değince felaketim olurdu ,ağlardım.

 

*Beni sevmiyordun,bilirdim.

 

b)Kısaltmalardan sonra kullanılır:

 

* vb.            *Prof.            *Dr.      *Cad.       *Alm.        *Ar.     İng.

 

 c)Sıra gösteren rakamlardan sonra “-inci” eki yerine kullanılır.

 

*Senin çocuk 1. sınıfta mı okuyor.

 

*Dün 25. yaşıma bastım.

 

 d)Tarihlerin yazılışında gün,ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

 

*21.03.1978                *29.X.1925

 

 e)Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

 

*Yarın 08.45’te gideceğim.

 

2)VİRGÜL (,): 

 

 a)Yazıda sıralanan eş görevli sözcükler ya da söz gruplarını ayırmada kullanılır:

 

*O kitabı aradım , buldum.

 

*Fırat,Dicle önemli nehirlerimizdendir.

 

*Çalıkuşu’nu ,Huzur’u ,İntibah’ı okudun mu?

 

*Kitabı açtı ,birkaç sayfa çevirdi , yüksek sesle okumaya başladı.

 

*Yakında yine bahar gelecek, ağaçlar çiçek açacak ,kediler damlara çıkacak.

 

b)Anlama güç katmak için tekrarlanan sözler arasına konur:

 

*Oğlunu , kadersiz oğlunu bir daha göğsüne bastı.

 

*Akşam,yine akşam ,yine akşam

 

c)Hitaplardan sonra kullanılır:

 

*Sevgili Kızım,            *Değerli Öğretmenim,           * Saygıdeğer Müdürüm,

 

d)Yüklemden uzak kalmış özneden sonra konur:

 

 *Ahmet Haşim, şiirde anlamın kapalı olmasına ve musikiye önem vermiş bir şairimizdir.

 

*İşte bu adam, Türkiye’yi pislikten kurtaracak tek adamdır.

 

*Tatlılar,kalorisi fazla ;fakat vitamini az besinlerdir.

 

 e)Cümlede vurgulanmak istenen ögelerden sonra konur.

 

*Yarın,buraya geleceksin ve bu işi çabucak bitireceksin.

 

 f)Anlam karışıklığına meydan vermemek için adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılır:

 

*Genç, adama ters ters baktı.

 

*Hırsız, çocuğu kovaladı.

 

*Yaralı,  kadının yüzüne bakıyordu.

 

*İhtiyar, adamın suratına tükürdü.

 

g)Bazı cümlelerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

 

*Oku; adam ol baban gibi ,eşek olma.

 

*Siz de kazançlı çıkmak istiyorsanız benim gibi, hanımları alışverişe gönderin.

 

 ğ)Bir addan önce gelen zamirlerden sonra kullanılır:

 

*O, şiiri niçin ezberlememiş?

 

*O ,güzel günlerine yeniden dönebilse.

 

*Bu, kadını bir daha görmemiş.

 

*Şu ,bahçeye dikilecekmiş.

 

 h)Arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.      

 

*Bu büyük komutanı, Atatürk’ü ,saygıyla anıyoruz.

 

*Bu yöre, Sibirya ve çevresi,alabildiğine soğuktur.

 

*Örnek olsun diye, örnek istemez ya, söylüyorum.

 

*Bir kuş, bir çiçek, bir böcek ,ne bileyim ben, her şey onun ilgisini çekiyordu.

 

*Ben de Ankara’da, o güzelim başkentte, beş yıl kaldım.

 

 I)Yazıda tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerin sonunda tırnak işareti yerine kullanılır:

 

*Minareyi çalan kılıfını hazırlar, diyordu.

 

*Artık sevmeyeceğim,dedi.

 

i)Cümle başında kullanılan “evet,hayır,yok,yoo,peki,tamam,hayhay,olur,

 

haydi,elbette…” gibi sözcüklerden sonra kullanılır:

 

*Hayır, bu işi sevmedim.            *Evet, yarın sınavsınız.     *Yoo,işte bunu yapamam, dedi.

 

3.NOKTALI VİRGÜL(;):

 

 a)Birbirine bağlı olmakla birlikte her biri kendi içinde bağımsız cümlelerin arasında kullanılır.Bu tip cümleler birbirini açıklayan,güçlendiren ,biri diğerine örnek olan cümlelerdir.Bu kullanım özellikle atasözlerinde görülür.

 

*Yer üst üste iki kez sarsıldı; halk korkuyla sokaklara fırladı.

 

*Kısa bir konuşma yaptı; dinleyiciler onu uzun uzun alkışladı.

 

*Horoz ölür; gözü çöplükte kalır.

 

*Yalancının evi yanmış;kimse inanmamış

 

 b)Virgülle ayrılmış sözleri ya da söz gruplarını  farklı sözlerden ya da söz gruplarından  ayırmak için konur.

 

*Sayısal derslerden matematiği,fiziği; sözel derslerden Türkçeyi, coğrafyayı çok seviyorum.

 

*Ahmet Haşim, Cenap Şehabettin sembolist; Tevfik Fikret ,Yahya Kemal parnasyen şairlerdendir.

 

*Erkek çocuklara Ali,Murat,Serhat; kız çocuklarına ise Yeşim,Senem,Serpil adları verilir.

 

 c)Ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmada kullanılır:

 

*Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak,kahkahalar atmak,ağlamak istiyorum.

 

*At ölür, meydan kalır;yiğit ölür , şan kalır.

 

*Kel ölür , sırma saçlı olur ; kör ölür , badem gözlü olur.

 

 d)Önceki cümleye “fakat,oysa ,lakin,ancak,çünkü…” gibi bağlaçlarla bağlanan cümlelerde bağlaçlardan önce kullanılır:

 

*Bu romanı inceledim ;fakat pek beğendiğimi söyleyemem.

 

*Köye sen git;ancak orada çok fazla kalma.

 

*Kazanacağım ;çünkü çok çalışıyorum.

 

NOT:  Noktalı virgül, yukarıda sayılan bağlaçlardan önce kullanıldığı gibi bunların yerine de kullanılabilir.

 

*Bugün erken yatmalıyım;yarın sınav var.

 

*İşinle ne kadar küçük olursa olsun ilgilen; hayattaki tek dayanağın odur.

 

*Sıkı giyinin ;dışarısı çok soğuk.

 

 e)Öğeler arasında anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

 

*Murat;Hasan ,Ali ve Osman’dan daha çalışkanmış.

 

*Elma;armut,muz ve üzümden yararlıdır.

 

 f)Özneden sonra virgüllerle ayrılan eş görevli sözcükler varsa ,özne noktalı virgülle ayrılır.

 

*1.yeni grubunun en ünlü temsilcilerinden olan Orhan Veli ; dili çok iyi kullanan ,okuyucuyu değişik bir romantizme sürükleyen , güçlü bir şairdir.

 

 Not: Noktalı virgülden ve virgülden sonra gelen sözcükler – özel isim değil iseler- küçük harfle başlar.Diğer noktalama işaretlerinden sonra gelen sözcükler büyük harfle başlar.

 

 4.İKİ  NOKTA(:) :   

 

 a)Bir cümle veya sözcükten sonra yapılacak açıklamalardan önce kullanılır.

 

*Şimdi herkes ona şöyle sesleniyordu:Atmaca Kamil.

 

*Bence bu cinayetin iki nedeni olabilir:Birincisi namus meselesi,ikincisi çıkar kavgasıdır.

 

*Demokrasinin tek dayanağı vardır: O da özgürlüktür.

 

 b)Alıntı cümlelerden önce kullanılır.

 

*Bu sanatçının romanla ilgili şu sözünü anmadan geçemeyeceğim:“Roman yol boyunca gezdirilen bir aynadır.”

 

*Hacı Bektaş-ı Veli:“Eline,beline,diline sahip ol.” demiş.

 

 c)Öykü ve romanlarda konuşma çizgisinden önce kullanılır:

 

*Süleyman Çavuş:

 

—- Bırak açma o bahsi ,dedi .

 

Kooperatif katibi kaşlarını çattı:

 

—- Yoo, böyle deme Süleyman Çavuş.

 

Not:İki noktadan sonra yapılacak açıklama bir cümle niteliğinde değilse küçük harfle başlar.

 

*En çok sevdiğim meyvelerden bazıları şunlardır:muz,elma,portakal…

 

5.KESME İŞARETİ( ’):

 

 a)Özel adlardan sonra gelen çekim eklerini ayırmada kullanılır:

 

*Yakup Kadri’nin Yaban’ı Kurtuluş Savaşı dönemini anlatır.

 

 b)Kısaltmalardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır

 

*KKTC’yi her alanda destekliyoruz.

 

*Yarın ABD’ye gidecek.

 

 NOT:Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu;büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.

 

*kg’dan        *PTT’ye

 

 NOT:Sonunda nokta bulunan kısaltmalar, kesme işaretiyle ayrılmaz.

 

* vb.leri             *mad.si       *Alm.dan       *İng.yi

 

 c)Her türlü rakamdan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

 

*36’nın ortak bölenleri nelerdir?

 

*Sen 9’uncu sınıfta mı okuyorsun?

 

 UYARI: Özel isimler yapım eki aldıklarında kesme işaretiyle ayrılmaz.Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.

 

*Ankaralıdan                *Konyalım             *Amerikalılar               *İslamcı                *Aligil

 

 NOT:-ler eki –gil yapım ekinin yerini tutarsa kesme işaretiyle ayrılmaz.

 

*Dün Alilere gittim.

 

*Sınıftaki Ali’ler ayağa kalksın.

 

 NOT:Özel adlar yerine kullanılan ‘o’ zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

 

*Ben onun ne kadar kibirli biri olduğunu bilmez miyim?

 

 d)Bazı sözcüklerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

 

*Osmanlılarda kadı’nın önemli bir yeri vardır.

 

*Pencereden kar’ı seyrediyorum.

 

 e)Seslerin konuşma sırasında ya da şiirde vezin gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:

 

*N’apalım             *N’eylersin              *N’etsin           *Vardı m’ola  sevdiğim yurduna

 

6.SORU İŞARETİ(?):

 

 a)Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonunda kullanılır, cümle sözde soru cümlesi de olsa yani karşıdan bir cevap beklenmese de cümlenin sonuna soru işareti konur.

 

*Türk edebiyatının ilk yazılı belgesi nedir? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)

 

*Bu havada dışarı mı çıkılır? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

 

*Böyle bir adama nasıl güvenirsin? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

 

*Seni hiç sevmez olur muyum? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

 

*Bu kitapları ona mı vereceğim? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)

 

 b)Kuşku duyulan bilgilerin yanına ya da bilinmeyen bilgiler yerine parantez içinde konulur.

 

*Kayıkçı Kul Mustafa (?-1658?) halk edebiyatımızın destan şairlerinden biridir.

 

*Karacaoğlan’ın  Güneydoğu Anadolu’da (?) yaşadığını söylüyor.

 

 UYARI: İçinde soru sözcüğü olsa bile , bir cümle soru anlamı taşımıyorsa sonuna soru işareti konulmaz.

 

*Neden gittiğini bilmiyoruz.             *Bana nasıl çalışacağımı söylemedin.

 

7.ÜNLEM(!):

 

 a)Şaşma , korku, kızma ,heyecan,sevinme… gibi duyguları dile getiren cümlelerin sonunda kullanılır:

 

*Dur,bir yanlışlık yapmayalım!

 

*Git başımdan seni görmek istemiyorum!

 

*Eh, hayırlısı neyse o olsun!

 

*Lanet olsun böylesi işe!

 

*Böyle maç olmaz olsun!

 

*Yaşasın ,sınavı kazanmışım!

 

b)Küçümseme , yerme,alay etme amacıyla parantez içinde kullanılır:

 

*Akla durgunluk verecek reklam kampanyalarıyla büyük(!) sanatçılar yaratılıyor.

 

*Bu kasabada onun ne kadar akıllı(!) olduğunu bilmeyen mi var?

 

8.ÜÇ NOKTA(…):

 

 a)Herhangi bir nedenle bitmemiş ya da okuyucunun anlayışına bırakmak için bitirilmemiş cümlelerin sonuna konur.

 

*Şu bahar yağmurları bir gelse…

 

*Birdenbire karşımıza çıkıveren yeşillik denizi…

 

*Karşı sahilde mor,fark olunmaz sisler altındaki dağlar,korular, beyaz yalılar…Bunları seyretmek bana huzur veriyor.

 

 b)Birtakım örnekler sayıldıktan sonra “vb” anlamında kullanılır:

 

*Binanın tepesinden neler görünmüyordu ki:caddeler,sokaklar,evler,insanlar…

 

*Bu köyün insanları konukseverdir,alçakgönüllüdür,iyidir…

 

 c)Söz arasında söylenmek istenmeyen sözler yerine kullanılır:

 

*Şu … adamı gözüm görmese iyi olacak.

 

*Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.

 

9.TIRNAK İŞARETİ( “… ”):

 

 a)Aktarma söz ya da cümleler tırnak içinde gösterilebilir.

 

*Sanatçının şu sözünü unutmamak gerekir:“Gerçek uygarlık insanın yüreğinde değilse hiçbir yerde yoktur.”

 

 b)Önemi belirtilmek istenen sözcükler , terimler tırnak içinde gösterilir.

 

* “Bayrak” bir ulusun bağımsızlığını simgeler.

 

*Günümüzün en önemli sorunlarından biri de “çevre kirliliği”dir.

 

c)Yazıda geçen eser adları tırnak içine alınabilir:

 

* “Çalıkuşu” Anadolu gerçeğinin tüm çıplaklığıyla anlatıldığı bir romandır.

 

 NOT:Tırnak içindeki söze ek gelirse tırnaktan sonra gelir, kesme işareti kullanılmaz.

 

*Reşat Nuri Güntekin’in “Acımak”ını okumanızı tavsiye ediyorum.

 

NOT:Tırnak içindeki cümlenin içinde bir tırnak daha kullanmak gerekirse ikinci tırnak tekli olur.

 

* “Ahmet Mithat Efendi halkı eğitmek istediğinden:‘Sanat toplum içindir.’der.”

 

10.PARANTEZ(AYRAÇ) ( ):

 

 a)Cümle içindeki açıklamalar parantez içinde gösterilebilir:

 

*Adana ve yöresi (Çukurova) ülkemizin pamuk ambarıdır.

 

*Böyle sözcüklere (yansımalara) her dilde rastlanır.

 

b)Bir sözcüğün eş anlamlısı parantez içinde verilebilir:

 

*Türk Dil Kurumu yerbilim (jeoloji) ile ilgili terimleri bir kitapta toplamış.

 

*Tezat (abartma) edebiyatta en çok kullanılan sanatlardan biridir.

 

 c)Bir kişiden söz edilirken doğum ve ölüm tarihleri parantez içine alınır:

 

*Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974) teknik yönden kusursuz romanlar yazdı.

 

 d)Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir:

 

*Bacon (Beykın) denemeleriyle ün kazanmıştır.

 

 e)Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içinde gösterilir:

 

*Adam—(Yerinden kalkar ,suratını asarak):Sen ne diyorsun beyefendi?

 

 NOT:Parantez içine alınan bölüm içinde tekrar parantez açılması gerekirse ilk önce köşeli parantez açılır ve sonra köşeli parantez kapatılır.Aradaki parantez normal olur.

 

*Tasavvuf edebiyatının bu çok önemli sanatçısı[Yunus Emre(13.-14.yy)] yaşadığı dönemde evrenselliği yakalamıştır.

 

11.KISA ÇİZGİ(-):

 

 a)Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasına konur.

 

*Bu savaş 1859-1870 yılları arasında olmuştur.

 

b)Birbiriyle ilgili ülke,şehir ya da kavramlar arasına konur.

 

*Adana-Ceyhan arası kaç kilometre?

 

*Türkiye-İran ilişkileri gelişiyor.

 

 c)Cümle içindeki arasözlerin ve aracümlelerin başında ve sonunda virgül,parantez kullanılabileceği gibi kısa çizgi de kullanılabilir.

 

*Şiir ve romanla ilgili düşüncelerimi –sen de bilirsin ki- ona uzun uzun anlatmıştım.

 

 d)Cümle sonunda satıra sığmayan sözcüklerin bölünmesinde kullanılır.

 

 …………………………………………söyledik-lerimi unutma.

 

e)Dilbilgisinde eklerden önce ve mastar halindeki fiillerden sonra kullanılır.

 

* “Kulaklık” sözcüğündeki –lık yapım eki bir alet ismi yapmıştır.

 

*Işık sözcüğü, ışı- fiilinden türemiştir.

 

 f)Osmanlıca tamlamalarda kullanılır.

 

*Aslında Servet-i Fünun  ve Fecr-i Ati  dönemi ,edebiyatımızda yeni bir soluktur.

 

12.UZUN ÇİZGİ(—):

 

 Konuşma metinlerinde konuşmaların başında kullanılır.

 

—-Bu kitabı okudun mu?

 

—-Hayır okumadım.

 

—-Okumanı tavsiye ederim ,çok güzel.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile