Destan ve Açıklaması

Yayınlanma 8. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

M. DESTAN

Kahramanlarının olağanüstü hâllerini coşkulu, törensel bir üslupla anlatan ve genellikle birkaç bölümden oluşan manzum eserlerdir. Bilinen en eski edebiyat türlerinden biridir. Yunanca "espos" kelimesinden gelmektedir. Mitoloji, efsane, folklor ve tarihî öğeler içerir. Destanlar ve destansı hikâyeler ilkçağlardan beri dünyanın her yerinde gelenekleri sonraki kuşaklara aktarmak için ortaklaşa yaratılmış edebî biçimlerdir.

Türk Edebiyatında Destan

Asya kıtasının çeşitli bölgelerinde yaşayan Türk boyları arasında zengin bir destan geleneği vardır. Bilinen Türk destanları arasında en eskisi Yaratılış Destanı'dır. Altay Türkleri arasında söylenmektedir. V. Radlov tarafından tespit edilip yazıya geçirilmiştir. Saka Destanı, İskit Türklerine aittir. Bu destan zinciri içinde Alp Er Tunga ve Şu parçaları bulunur. Bunlar Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lugati-t-Türk adlı eserinde yer almıştır. Oğuz Kağan Destanı 14'üncü yüzyılda derlenmiş özet nitelikte bir metindir. Oğuz Kağan'ın doğumu ve üstün nitelikleri, askeri başarıları ve ülkeyi oğulları arasında pay edişi anlatılır. Oğuz Türklerinden günümüze gelen tek destan metni ise Dede Korkut Kitabı'dır. Bayındır Han soyundan geldikleri sanılan Akkoyunlular'ın egemen olduğu Kuzeydoğu Anadolu'daki olaylar ve Müslüman Oğuzların hayatı anlatılır. Göktürk Destanları çeşitli parçalardan oluşmuştur. Bozkurt parçasında Göktürklerin bir boz kurdun soyundan geldikleri, Ergenekon parçasında ise Ergenkon'a sığınmaları, çoğalıp buraya sığmayınca dağı eriterek dış dünyaya çıkmaları anlatılır. Köroğlu parçasında, göçebe Oğuzlar'ın Horasan ve Hazar'da İranlılarla savaşlarından söz edilir. Manas Destanı'nda Kırgız Türklerinin putperest Kalmuk ve Çinlilerle savaşları vardır. Cengiz Han Destanı, Moğol istilasından sonra Kıpçak bozkırlarında ve eski Uygurların yaşadığı bölgelerdeki olayları anlatır. Timur Destanı, Timur'un savaşları ve kişiliğine yer verir. Danişmend Gazi Destanı'nda Türklerin Anadolu'yu ele geçirmeleri anlatılır. Battal Gazi Destanı'nda da Anadolu'daki Türk-Bizans savaşları yer alır.